Jest wiele mitów na ich temat. Nie ma jednak wątpliwości, że antybiotyki są jednym z największych osiągnięć medycyny XX wieku, z czego nie zawsze zdajemy sobie sprawę. Przyczyniły się do wydłużenia życia człowieka, zwalczają wiele chorób uznawanych wcześniej za nieuleczalne.
Skąd zatem tak duża niechęć do nich? Nie byłoby jej, gdyby były stosowane odpowiedzialnie. Sprawdziliśmy co o antybiotykach wiedzieć trzeba.
Antybiotyki to inaczej leki przeciwdrobnoustrojowe, mające zdolność zabijania bakterii lub hamowania ich wzrostu. Stosowane są w celu leczenia zakażeń u ludzi i zwierząt. Nie wszystkie antybiotyki działają na każdy rodzaj bakterii. Wskazany antybiotyk może być skuteczny względem jednego lub wielu gatunków bakterii.
Ważne, by pamiętać, że antybiotyki są lekami do leczenia zakażeń bakteryjnych (niewirusowych!) .
Stosowanie antybiotyków na wirusy jest bezskuteczne! Wpływa natomiast szkodliwie na naturalną florę bakteryjną, zwiększanie oporności bakterii na antybiotyki.
Nieprawidłowe przyjmowanie antybiotyków powoduje niewystarczające stężenie leku w organizmie, a efektem takiego stanu jest oporność bakterii na leczenie podejmowane w przyszłości. To z kolei stanowi zagrożenie nie tylko dla zdrowia osoby, która w niewłaściwy sposób przyjmowała antybiotyki, ale również dla tych, którzy mogą ulec zakażeniu opornymi bakteriami.
Działanie antybiotyku rozpoczyna się już po przyjęciu leku. Nie jest to proces zauważalny od razu, ponieważ organizm potrzebuje czasu, by rozprowadzić lek w ustroju. Najczęściej pierwsze efekty terapii odczuwalne są po 2 – 3 dobach właściwego (zgodnego z zaleceniami lekarza) przyjmowania antybiotyku.
Skuteczność terapii antybiotykowej warunkowana jest licznymi czynnikami. To, jak szybko odczujemy działanie leku, zależy m.in. od rodzaju bakterii chorobotwórczej, naszego stanu ogólnego, przestrzegania zaleceń lekarza, kondycji układu immunologicznego, występowania chorób towarzyszących, wieku.
Antybiotyki to silnie działające leki. Zwalczają patogeny, ale wpływają też na narządy, wchodzą w interakcje z regularnie przyjmowanymi lekami. Mogą różnie reagować z pokarmami, z uwagi na substancje w nich zawarte.
Trzeba pamiętać, że:
Antybiotyki są grupą leków względnie bezpiecznych do stosowania, jednak podobnie jak inne leki mogą powodować działania niepożądane. Są to najczęściej lekkie objawy ze strony przewodu pokarmowego jak mdłości, biegunka, wymioty lub wysypki skórne o różnym stopniu nasilenia, ale mogą być cięższe, a nawet bardzo ciężkie jak wstrząs anafilaktyczny, wysoka gorączka, bóle stawów, ciężka biegunka poantybiotykowa.
Większość objawów ustępuje po odstawieniu antybiotyku, lecz zawsze należy konsultować się z lekarzem , który zdecyduje o zmianie leku.
U osób w podeszłym wieku istnieje podwyższone ryzyko działań niepożądanych. W tej grupie wiekowej zwiększa się liczba czynników sprzyjających kumulacji leków, dlatego przed zaleceniem antybiotyku, lekarz zbiera dokładny wywiad na temat innych leków przyjmowanych przez pacjenta przewlekle lub okresowo.
Stosowanie antybiotyków podczas ciąży i karmienia piersią wymaga zawsze bardzo dokładnego rozważenia przez lekarza, czy istnieje potencjalne ryzyko tego leczenia dla przyszłej mamy i płodu i czy korzyści wynikające z antybiotykoterapii przewyższają to ryzyko.
Zubożenie flory bakteryjnej wpływa na osłabienie całego organizmu – patogeny wnikają przez drogi oddechowe i jelita do organizmu. Co w konsekwencji prowadzić może do zakażeń grzybiczych. Można temu zapobiec, wdrażając profilaktykę podczas antybiotykoterapii. Jak? Sięgając po probiotyki (bakterie odpowiedzialne za prawidłowe działanie flory jelitowej).
Lekarz lub farmaceuta właściwie dobierze preparat probiotyczny do wieku i potrzeb pacjenta oraz do rodzaju antybiotyku.
Probiotyk też powinien być przyjmowany według zaleceń lekarza. Antybiotyk niszczy bakterie – również te zawarte w probiotyku. Dlatego najczęściej powinno się je podawać rozłącznie, zachowując 2 godzinną przerwę pomiędzy jednym a drugim preparatem (na rynku dostępne są preparaty, które można przyjmować łącznie z antybiotykiem).
Antybiotyki, oprócz bakterii wywołujących infekcje, niszczą również te, które fizjologicznie występują w naszym organizmie i stanowią barierę przed wnikaniem wszelkich patogenów. Stąd po zakończonej antybiotykoterapii jesteśmy osłabieni i narażeni na kolejne zakażenia. W tej sytuacji konieczne jest odbudowanie mikroflory. Jak to zrobić?
W czasie leczenia antybiotykiem i po jego zakończeniu konieczne jest stosowanie probiotyków i prebiotyków. Jedne i drugie znajdziemy w aptece, ale warto pamiętać, że można się wspomóc również naturalnymi probiotykami, zmieniając nawyki żywieniowe. W diecie chorego powinny pojawić się kiszonki, kwas chlebowy i duża ilość produktów mlecznych (zsiadłe mleko, kefir, jogurt naturalny, maślanka).
Dobrym rozwiązaniem jest też zastosowanie diety prebiotycznej, bogatej w substancje pobudzające rozwój właściwej flory jelitowej. W odróżnieniu od probiotyków, prebiotyki nie zawierają żywych kultur bakterii, a jedynie wspierają ich rozwój. Ich źródłem są rośliny stanowiące codzienne pożywienie, np. cebula, czosnek, banany, pory, szparagi, cykoria, pszenica, ziemniaki, miód.
Konsultacja medyczna lek.med. Barbara Rusinek Specjalista medycyny rodzinnej
1. Estany-Gestal, Ana, Angel Salgado-Barreira, and Juan Manuel Vazquez-Lago. Antibiotic Use and Antimicrobial Resistance: A Global Public Health Crisis. Antibiotics 13.9 (2024): 900. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11428428/
2. Prof. dr hab. n. med. W. Hryniewicz, Dr hab. n. med. P. Albrechta, Prof. dr hab. n. med. A. Radzikowskiego. Rekomendacje postępowania w poza szpitalnych zakażeniach układu oddechowego, (2016). https://antybiotyki.edu.pl/wp-content/uploads/Rekomendacje/Rekomendacje2016.pdf
Antybiotyki to leki stosowane w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Ich zadaniem jest hamowanie namnażania bakterii lub ich niszczenie, w zależności od rodzaju leku i zakażenia.
Nie. Antybiotyki nie działają na wirusy, dlatego nie leczą przeziębienia, grypy ani większości infekcji wirusowych. O zastosowaniu antybiotyku powinien zdecydować lekarz.
Antybiotyk może być potrzebny przy zakażeniu bakteryjnym, np. anginie bakteryjnej, niektórych zakażeniach układu moczowego, zapaleniu płuc lub innych infekcjach potwierdzonych przez lekarza.
Samodzielne stosowanie antybiotyków może być nieskuteczne, powodować działania niepożądane i sprzyjać antybiotykooporności. Nie należy przyjmować antybiotyków pozostałych po wcześniejszym leczeniu.
Antybiotykooporność oznacza, że bakterie przestają reagować na działanie antybiotyków. Może to utrudniać leczenie zakażeń i zwiększać ryzyko powikłań.
Antybiotyk należy przyjmować zgodnie z zaleceniami lekarza: w odpowiedniej dawce, o właściwych porach i przez wskazany czas. Nie należy samodzielnie skracać ani przerywać terapii.
Probiotyk może być zalecany w trakcie lub po antybiotykoterapii, aby wspierać mikrobiotę jelitową i zmniejszać ryzyko biegunki poantybiotykowej. Dobór preparatu warto omówić z lekarzem lub farmaceutą.
Z lekarzem należy skontaktować się, jeśli pojawi się wysypka, duszność, silna biegunka, ból brzucha, obrzęk, pogorszenie stanu zdrowia albo brak poprawy mimo stosowania antybiotyku zgodnie z zaleceniami.
Informacje zawarte w tym artykule mają charakter ogólnoinformacyjny i edukacyjny. Nie zastępują one profesjonalnej porady medycznej, diagnozy czy leczenia. Zaleca się konsultację z lekarzem lub innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia w celu uzyskania porady dotyczącej konkretnych objawów, dolegliwości czy stanu zdrowia.