Trzustka to jeden z tych narządów, o których mało się mówi, dopóki nie zacznie dawać o sobie znać. Przyczyna bólu brzucha wywołana przez choroby trzustki bywa trudna do rozpoznania, a choroby tego gruczołu – zwłaszcza nowotwory – często rozwijają się po cichu. Dlaczego trzustka choruje, jak rozpoznać niepokojące objawy i kiedy natychmiast zgłosić się do lekarza? Na te pytania odpowie dr hab. med. Andrzej Prystupa, profesor UM w Lublinie, specjalista gastroenterolog.
Trzustka to narząd o podłużnym kształcie, położony za żołądkiem, który pełni dwie kluczowe funkcje: zewnątrzwydzielniczą i wewnątrzwydzielniczą. W pierwszej odpowiada za produkcję enzymów trawiennych, które przez przewód trzustkowy trafiają do dwunastnicy i wspomagają trawienie białek, tłuszczów oraz węglowodanów. Druga funkcja, wewnątrzwydzielnicza, polega na wytwarzaniu hormonów, głównie insuliny i glukagonu, które regulują poziom glukozy we krwi .
To prawda. Ból pochodzący z trzustki ma charakterystyczne cechy. Najczęściej jest to silny, piekący ból w nadbrzuszu, promieniujący do pleców – szczególnie do lewej łopatki. Może pojawić się nagle i utrzymywać się wiele godzin, a nawet dni. Nasilenie poziomu bólu często występuje po jedzeniu, zwłaszcza tłustych potraw lub po alkoholu. Jeśli bólowi towarzyszą nudności, wymioty, gorączka, wzdęcia, biegunki tłuszczowe, spadek masy ciała oraz żółtaczka – mgło dojść do ucisku na drogi żółciowe.
Powyższe dolegliwości często kojarzą się z problemami żołądka, szczególnie bóle w nadbrzuszu, nudności, uczucie ciężkości po posiłku czy niestrawność, ale mogą one faktycznie wskazywać na chorobę trzustki. Warto zwrócić uwagę na charakter objawów, ich nawracanie oraz związek z jedzeniem — szczególnie gdy dolegliwości utrzymują się lub nasilają.
Najczęściej spotykamy się z ostrym i przewlekłym zapaleniem trzustki oraz nowotworami. Ostre zapalenie zwykle jest wynikiem kamicy żółciowej lub nadużycia alkoholu i wymaga pilnej interwencji medycznej. Przewlekłe zapalenie trzustki rozwija się stopniowo, często na tle wieloletniego picia alkoholu i prowadzi do trwałego uszkodzenia narządu. Nowotwory są niestety diagnozowane późno, bo długo przebiegają bezobjawowo.
Takie pytanie zadaje sobie coraz więcej świadomych pacjentów – i bardzo dobrze. Choć trzustka zazwyczaj „milczy”, są sytuacje, w których warto skonsultować się z lekarzem nawet bez wyraźnych objawów. Na przykład, jeśli w rodzinie występowały choroby trzustki (zwłaszcza rak trzustki) albo jeśli pacjent ma czynniki ryzyka: cukrzycę typu 2, otyłość brzuszną, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu czy przewlekłe choroby wątroby.
Podstawą są badania laboratoryjne i obrazowe. Z krwi oznaczamy enzymy trzustkowe – przede wszystkim amylazę i lipazę. W ostrym zapaleniu ich poziom jest znacznie podwyższony. Pomocne są także badania funkcji wątroby i poziomu glukozy. Z badań obrazowych najczęściej wykonuje się USG jamy brzusznej, tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny. W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie endosonografii (badanie endoskopowe z użyciem ultradźwięków).
Oczywiście. Kluczowe jest unikanie alkoholu i papierosów oraz zdrowa, lekkostrawna dieta z ograniczeniem tłuszczów nasyconych, by chronić o zdrowie jelit. Ważne też, by nie lekceważyć objawów towarzyszących bólowi w nadbrzuszu i szybko zgłosić się do lekarza, jeśli ból jest silny i utrzymuje się dłuższy czas.
To bardzo ciekawe i coraz częściej poruszane pytanie. Choć trzustka nie jest bezpośrednio sterowana przez emocje, to przewlekły stres wpływa na cały układ hormonalny i odpornościowy. Może zaburzać metabolizm glukozy i nasilać stany zapalne w organizmie. U osób z już istniejącą chorobą trzustki, stres może pogarszać objawy – nasilać ból, problemy trawienne, z jelitami czy wywoływać zaostrzenia. W dodatku stres często współistnieje z niezdrowym stylem życia (alkohol, papierosy), a to bezpośrednio szkodzi trzustce. Dlatego w leczeniu chorób trzustki coraz częściej podkreślamy też rolę wsparcia psychicznego i redukcji stresu.
Najlepiej zgłosić się do lekarza rodzinnego. To on pokieruje diagnostyką i – jeśli będzie taka potrzeba – skieruje do gastrologa, endokrynologa lub gastroenterologa. Bardzo ważne jest, aby nie zwlekać z wizytą. Wczesne wykrycie problemu trzustkowego znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie.
Dziękujemy za rozmowę.
Informacje zawarte w tym artykule mają charakter ogólnoinformacyjny i edukacyjny. Nie zastępują one profesjonalnej porady medycznej, diagnozy czy leczenia. Zaleca się konsultację z lekarzem lub innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia w celu uzyskania porady dotyczącej konkretnych objawów, dolegliwości czy stanu zdrowia.