Ten nowotwór to najpoważniejszy problem onkologiczny w dermatologii .
W ciągu ostatnich 30 lat częstotliwość występowania i śmiertelność po zachorowaniu wzrosły. Wczesne wykrycie z następującym właściwym wycięciem może doprowadzić do otrzymania wskaźnika wyleczenia sięgającego nawet > 90%, przede wszystkim w przypadku czerniaków o niskim stopniu ryzyka. Czym jest czerniak, co powinno budzić niepokój i jakie badania wykonać, wyjaśnia doświadczony dermatolog w Lublinie , lek. med. Joanna Nowak.
Powtarzające się, krótkie, intensywne ekspozycje słoneczne oraz ostre poparzenia w dzieciństwie odgrywają bardzo dużą role w rozwoju czerniaka i są głównym czynnikiem ryzyka. Uczęszczanie do solarium, osoby rasy białej (fototyp I, II), płeć żeńska, osoby z liczbą >50 znamion oraz osoby, które posiadają znamiona atypowe – to kolejne czynniki ryzyka powstania nowotworu skóry.
Warto wspomnieć również o rodzinnej predyspozycji genetycznej do powstawania czerniaka. Badania genetyczne potwierdziły, że nosicielstwo genu CDKN2A wiąże się ze zwiększoną częstością występowania czerniaka skóry.
U kobiet czerniak najczęściej umiejscowiony jest na kończynach, w przypadku mężczyzn najczęstszym umiejscowieniem czerniaka jest tułów.
Czerniak zazwyczaj pojawia się de novo , czyli na skórze nie zmienionej, ale może powstać w połączeniu ze znamieniem melanocytowym. Jest to znamię składające się z komórek barwnikowych tzw. melanocytów, bogatych w pigment, potocznie „pieprzyk”.
Czerniak kojarzy się nam z kolorem czarnym i rzeczywiście występują 4 podstawowe rodzaje czerniaków :
Istnieją także czerniaki bezbarwnikowe , koloru czerwonego, czy czerniaki brodawkujące przypominające brodawkę wirusowa. Czerniaki mogą występować na błonach śluzowych jamy ustnej oraz okolic odbytowo-płciowych. Czerniak wcześniej istniejący może szybko rozwijać się w ciąży. Czerniak u dzieci, należy do rzadkości.
1) Zmiany w obrębie już istniejącego znamienia, określane jako ABCD :
2) Nowo powstałe znamię
Dzięki profilaktyce możemy uchronić się przed rakiem skóry, polega ona na:
Pamiętaj, że dobrych preparatów z filtrem UV powinieneś używać przez cały rok. Zbyt długa ekspozycja na promienie słoneczne, niezależnie od pory roku, powoduje jej szybsze starzenie się. Nieprzygotowana skóra łatwiej ulega poparzeniom słonecznym, a te z kolei zwiększają ryzyko czerniaka.
Czerniak to nowotwór skóry wywodzący się z komórek barwnikowych. Może pojawić się na skórze wcześniej niezmienionej albo rozwinąć się w obrębie istniejącego znamienia, potocznie nazywanego pieprzykiem.
Wczesne wykrycie czerniaka zwiększa szansę skutecznego leczenia. Dlatego ważna jest regularna obserwacja skóry, kontrola znamion oraz konsultacja dermatologiczna w przypadku niepokojących zmian.
Ryzyko czerniaka zwiększają m.in. intensywna ekspozycja na słońce, oparzenia słoneczne, korzystanie z solarium, jasny fototyp skóry, duża liczba znamion, znamiona atypowe oraz rodzinne predyspozycje genetyczne.
Nie. Czerniak może rozwinąć się w obrębie istniejącego znamienia, ale często pojawia się także na skórze wcześniej niezmienionej. Dlatego warto obserwować nie tylko pieprzyki, lecz całą skórę.
Nie. Czerniak może mieć różne kolory i postacie. Może być ciemny, wielobarwny, czerwony, bezbarwnikowy albo przypominać inną zmianę skórną, dlatego każdą niepokojącą zmianę warto skonsultować z dermatologiem.
Niepokojące są m.in. asymetria, nierówne brzegi, zmiana koloru, powiększanie się znamienia, średnica powyżej 6 mm, krwawienie, świąd lub szybka zmiana wyglądu. Pomocna w ocenie znamion jest zasada ABCD.
W ocenie znamion wykorzystuje się dermatoskopię oraz wideodermatoskopię. Badania te pomagają ocenić charakter zmiany skórnej i wskazać, czy wymaga ona dalszej diagnostyki lub usunięcia.
Ryzyko czerniaka można zmniejszać przez ochronę skóry przed promieniowaniem UV, unikanie solarium i oparzeń słonecznych, stosowanie kremów z filtrem, noszenie odzieży ochronnej oraz regularną kontrolę znamion.
Informacje zawarte w tym artykule mają charakter ogólnoinformacyjny i edukacyjny. Nie zastępują one profesjonalnej porady medycznej, diagnozy czy leczenia. Zaleca się konsultację z lekarzem lub innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia w celu uzyskania porady dotyczącej konkretnych objawów, dolegliwości czy stanu zdrowia.